ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ, ਫ਼ੈਕਟਸ਼ੀਟ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫ਼ਾਰਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੱਧ-ਗੋਲ ਡਾਇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੰਮ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ — ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਜਾਣੋ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ
- ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਛੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਕੀਮ ਦੇ ਪੋਰਟਫ਼ੋਲੀਓ ਦਾ ਜੋਖਮ ਪੱਧਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਇਸਦੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਮੀਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਕੀਮ ਦਾ ਜੋਖਮ ਪੱਧਰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ।
ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਕੀ ਹੈ?
ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ SEBI ਵੱਲੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸੂਚਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਸਕੀਮ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਜੋਖਮ ਭਰੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਸੂਈ ਛੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ:
| ਪੱਧਰ | ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ |
|---|---|
| ਘੱਟ (Low) | ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ, ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ; ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ। |
| ਘੱਟ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨਾ (Low to Moderate) | ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡੈੱਟ, ਸੀਮਤ ਵਿਆਜ-ਦਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜੋਖਮ ਨਾਲ। |
| ਦਰਮਿਆਨਾ (Moderate) | ਵੱਧ ਵਿਆਜ-ਦਰ ਜਾਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜੋਖਮ ਵਾਲਾ ਡੈੱਟ, ਜਾਂ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ। |
| ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ (Moderately High) | ਚੋਖੀ ਇਕੁਇਟੀ ਵਾਲੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ, ਜਾਂ ਵੱਧ ਜੋਖਮ ਵਾਲਾ ਡੈੱਟ। |
| ਉੱਚਾ (High) | ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੁਇਟੀ ਜਾਂ ਉਸ ਵਰਗਾ ਜੋਖਮ। |
| ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ (Very High) | ਇਕੁਇਟੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸੈਕਟਰ, ਥੀਮੈਟਿਕ ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੰਡ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। |
ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਵੇਰਵੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸੌਖੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਕੀਮ ਦਾ ਸਹੀ ਜੋਖਮ ਪੱਧਰ AMC, SEBI ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਪੱਧਰ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
AMC ਸਕੀਮ ਦੇ ਅਸਲ ਪੋਰਟਫ਼ੋਲੀਓ ਨੂੰ SEBI ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਪਰਖਦੀ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਇਕੁਇਟੀ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪੀਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ, ਅਤੇ ਡੈੱਟ ਲਈ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਵਿਆਜ-ਦਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ। ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਦੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਮੀਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਯੂਨਿਟ-ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡੈੱਟ ਫੰਡਾਂ ਲਈ ਪੋਟੈਂਸ਼ੀਅਲ ਰਿਸਕ ਕਲਾਸ (PRC)
ਡੈੱਟ ਫੰਡ ਇੱਕ ਪੋਟੈਂਸ਼ੀਅਲ ਰਿਸਕ ਕਲਾਸ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਗਰਿੱਡ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੀਮ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿੰਨਾ ਵਿਆਜ-ਦਰ ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜੋਖਮ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਮੌਜੂਦਾ ਪੋਰਟਫ਼ੋਲੀਓ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ PRC ਬਾਹਰੀ ਹੱਦਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ
- ਆਪਣੀ ਜੋਖਮ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਜਾਣੋ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ: ਜੇ ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 20% ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਬਣਾਈ ਰੱਖਾਂਗਾ/ਰੱਖਾਂਗੀ ਜਾਂ ਘਬਰਾ ਜਾਵਾਂਗਾ/ਜਾਵਾਂਗੀ?
- ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ। ਇੱਕ-ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹੀਦਾ ਪੈਸਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਜੋਖਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਧ ਜੋਖਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਪੂਰੇ ਪੋਰਟਫ਼ੋਲੀਓ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੋਖਮ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਂਚੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਸਕੀਮ ਦਾ ਜੋਖਮ ਪੱਧਰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
"ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ" ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ "ਮਾੜਾ" ਨਹੀਂ ਅਤੇ "ਘੱਟ" "ਚੰਗਾ" ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੱਧਰ ਤੁਹਾਡੇ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ
- ਇਹ ਰਿਟਰਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦਾ।
- ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਸਕੀਮ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ (ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਟੀਚੇ) ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
- "ਘੱਟ" ਜੋਖਮ ਦਾ ਮਤਲਬ "ਕੋਈ" ਜੋਖਮ ਨਹੀਂ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਨੂੰ ਸਕੀਮ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ "ਸੁਰੱਖਿਅਤ" ਜਾਂ "ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ" ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਰਿਸਕੋਮੀਟਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ।
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਜੋਖਮ ਪੱਧਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ? ਆਓ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।